Μυθολογία

Σύμφωνα με τον μύθο, όταν ο Κάστορας έχτισε, ύστερα από χρησμό, την Καστοριά και εδραίωσε στην περιοχή την κυριαρχία του με την ίδρυση μίας συμπολιτείας, άρχισε να σκέφτεται επεκτατικά για να κατακτήσει νέους τόπους. Έτσι, έκανε θυσία για την επιτυχία των σκοπών του. Οι ιερείς που εξέτασαν τα σπλάχνα των ζώων συμπέραναν ότι οι οιωνοί ήταν καλοί, γι' αυτό θα πετύχαινε η εκστρατεία και θα χτίζονταν δύο νέες πόλεις, η Λόγκος (Φλώρινα) και η Ηράκλεια (Μοναστήρι).

Ξεκίνησαν όλα τα μέλη της συμπολιτείας, που ανέρχονταν στις 3.000, με αρχηγούς τους βασιλιάδες τους. Είχαν προστάτη τον θεό Ήφαιστο, που έφερε από τη Σικελία τρεις κύκλωπες για εργάτες και βοηθούς του. Κάποτε, αφού διανυκτέρευσαν στο όρος Βέρνον (Βίτσι), έφτασαν στην κοιλάδα της Φλώρινας. Οι αυτόχθονες μόλις τους είδαν, καθώς καλλιεργούσαν τη γη τους με ξύλα σουβλερά, τρομοκρατήθηκαν πάρα πολύ και κρύφτηκαν. Αιτία η άφιξη των ξένων. Όσες φορές έρχονταν ξένοι, γίνονταν μεγάλες ζημιές και οι κάτοικοι υπέφεραν αφάνταστα.

Ο ιερέας τους, όταν έμαθε τον σκοπό της άφιξης των ξένων, συγκέντρωσε τους συμπατριώτες του και τους είπε πως αυτοί ήρθαν για να τους προστατέψουν και γι' αυτό αποφασίστηκε να κτιστεί μία νέα πόλη. Έτσι, όλοι μαζί στρώθηκαν στη δουλειά και έκτισαν στον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα μία πόλη, με επτά σειρές κυκλικά τείχη. Στο κτίσιμο της πόλης βοήθησαν πολύ οι τρεις κύκλωπες που κουβαλούσαν αγκωνάρια και βράχους ολόκληρους. Όταν τελείωσε το κτίσιμο της πόλης, συγκατοίκησαν σ' αυτήν αυτόχθονες με πολλούς από τους ξένους και, έτσι, η νέα πόλη έγινε πολυάνθρωπη.

Όσο για τον πρώτο βασιλιά και την ονομασία της πόλης έβαλε το χέρι της η τύχη/ Έριξαν κλήρο,που ευνόησε τον σύντροφο και φίλο του Ίδα, του βασιλέα της Αρμονίας (πόλης κοντά στον ποταμό Αλιάκμονα), που λεγόταν Φλώρης.

Από τον πρώτο βασιλιά της τον Φλώρη, η νέα πόλη ονομάστηκε Φλώρινα, ονομασία που έχει μέχρι σήμερα. Για την ασφάλεια της πόλης του, ο Φλώρης έκτισε πύργους σε τρία στρατηγικά σημεία. Τον πρώτο στην κορυφή του βουνού κοντά στο σημερινό χωριό Ακρίτα, τον δεύτερο στη Βίγλα και τον τρίτο κοντά στο χωριό Κορυφή.

Ο Φλώρης είχε την εύνοια του Ποσειδώνα και της Άρτεμης. Γι' αυτό η τελευταία γέμισε τον τόπο με άφθονο κυνήγι, ενώ ο Ποσειδώνας με άφθονα νερά και ψαρικά, τις λίμνες, τα έλη και τα ποτάμια.

Ο γενάρχης Ηρακλής

Ο Ηρακλής, όταν έμαθε ότι ο σύντροφος του από την αργοναυτική εκστρατεία Κάστορας ο Διόσκουρος έκτισε την Καστοριά, ήλθε και τον επισκέφτηκε και, θαυμάζοντας τη μοναδικότητα και την ομορφιά του τόπου, εξέφρασε στον Κάστορα την επιθυμία να κτίσει κι αυτός πόλη σ' αυτήν τη βορεινή γη. Σύμφωνα με το χρησμό του μαντείου των Δελφών, που ζήτησε ο Ηρακλής, έπρεπε να βαδίσει προς βορρά κι όπου θα στέκονταν τέσσερις αετοί στην πεδιάδα, εκεί θα έκτιζε την πόλη του.

Έτσι, όλοι μαζί ξεκίνησαν και έφτασαν στη Λυγκηστίδα, όπου ο βασιλιάς της Φλώρης τους υποδέχθηκε με παιάνες, θούρια και ιαχές των αυτοχθόνων και με πολλές φιλοφρονήσεις, για να έχουν την εύνοια των θεών. Έγιναν και θυσίες στους ναούς του Δία και της Δήμητρας, ξαναδόθηκαν τα σημεία των χρησμών για τη αποστολή τους και αποδείχθηκαν ευμενή. Οι Λυγκηστές παραπονέθηκαν στον Ηρακλή πως την περιοχή τους λυμαίνονται πολλά άγρια θηρία και την ταλαιπωρούν συνεχείς και άγριες επιδρομές βάρβαρων λαών. κυρίως από τον βορρά. Οι ζημιές τους ήταν αμέτρητες και η ησυχία τους ανύπαρκτη. Έτσι, όλοι μαζί πήραν την απόφαση να ξεκαθαρίσουν πρώτα τον τόπο και την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί.

Ο γενάρχης Ηρακλής έριξε στη ράχη τη λεοντή του και μαζί με τον στρατό του και τους αυτόχθονες του Φλώρη άρχισαν το έργο τους. Κουράστηκαν πάρα πολύ για μακρύ χρόνο. 0 χώρος είχε πυκνότατη χλωρίδα, πολλά και ποικίλα άγρια θηρία (λύγκες, λιοντάρια, αρκούδες κλπ.), πυκνές λόχμες και παρθένα δάση, έλη και καθόλου δρόμους. Έτσι. ανοίγοντας δρόμους και μονοπάτια, ανεβοκατεβαίνοντας λαγκάδια, βουνά, δάση και απάτητες βουνοκορφές, ύστερα από πολύ καιρό και μεγάλο κόπο, ξεκαθάρισαν τον χώρο και έφτασαν στην Πρέσπα, την αρχαία Βρυγηΐδα.

0 τόπος καθάρισε κι ανάσανε και ήλθε η ησυχία και η ειρήνη που τόσο ποθούσαν οι κάτοικοι, γιατί ο Ηρακλής έδιωξε όλες τις άγριες φυλές πέρα ακόμη και από τα ορμητήρια τους, στα βάθη της βόρειας σημερινής Αλβανίας και της Γιουγκοσλαβίας. Τοποθέτησε μόνιμες φρουρές σε καίρια σημεία, και ένα όμορφο, χαρούμενο και αξέχαστο πρωινό, επέστρεψε στα ανάκτορα του Φλώρη. Δίκαια λοιπόν οι κάτοικοι της Φλώρινας υποδέχθηκαν με θερμότατη και ενθουσιώδη υποδοχή τον Ηρακλή και τους άντρες του. γιατί είχαν μάθει στο μεταξύ το πελώριο και ανεπανάληπτο έργο τους. Ακολούθησε τριήμερο συμπόσιο με αθλητικούς αγώνες. Από τότε ο Ηρακλής κηρύχθηκε προστάτης της πόλης, είχε δικό του ναό, και αργότερα προς τιμήν του η πόλη ονομάστηκε Ηράκλεια. Λίγο μετά ο Ηρακλής έφυγε για να χτίσει την Ηράκλεια Πελαγονίας, δηλαδή το σημερινό Μοναστήρι, εκεί που θα στέκονταν τέσσερις αετοί.

Ο αργοναύτης Λυγκέας

Κάποτε, στη μυθολογία της Φλώρινας, παρουσιάζεται και ο αργοναύτης Λυγκεύς (Λυγκέας). Απόγονοι του συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο, μαζί με τους Βρύγες, τους κατοίκους της Βρυγηίδας (Πρέσπας) που, καθώς μετοίκισαν στη Μικρά Ασία. ονομάστηκαν Φρύγες, και ήταν σύμμαχοι των Τρώων.

0 Λυγκέας ξεκίνησε από ψηλά βουνά, πλημμυρισμένα με άγριες φυλές και ανήμερα θηρία, έφτασε στον κάμπο, και αφού με τη θεία δύναμη του κατανίκησε όλους όσους του αντιστέκονταν, δημιούργησε νέους οικισμούς ως αρχηγέτης της περιοχής. Προχώρησε βαθιά μέσα στις Δασσαρητία, Ιλλυρία, Δρυπία, Πίνδο, Δερρίοπο και Λυχνιδό και στη συνέχεια έκτισε μία πόλη-φρούριο, κάστρο εφτάγυρο με ακρόπολη, στον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα που το ονόμασε Λόγκο. Κουράστηκε πολύ ο Λυγκέας ώσπου να φέρει την ειρήνη στον τόπο του. Οι Φλωρινιώτες τον θεωρούν πρώτο μυθικό βασιλιά τους, ο οποίος για πολεμικά όπλα είχε το αρχέγονο ρόπαλο και διάφορες αιχμηρές πέτρες.

Μετά από κάθε νίκη στήνονταν τρόπαια και γίνονταν θυσίες προς τους θεούς, με αγώνες και συμπόσια ευχαριστιών, όπου γλεντούσαν όλοι μαζί. Οι θυσίες γίνονταν στους ναούς του Δία και της Δήμητρας, που βρίσκονταν στον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα. Εδώ ερχόταν κι ο Λυγκέας, κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες, για ψυχική ανάπαυλα και αγαλλίαση, μετά τις ηρωικές του πράξεις, επειδή υπήρχαν ατελείωτα αυτοφυή κυκλάμινα, τριανταφυλλιές και φιλλύρες.

Σχετικά με τον Λυγκέα και την καταγωγή του λέγονται πολλά: πως ήταν γιος βασιλιά ή γιος του Ηρακλή, ή βασιλιάς ο ίδιος σε άλλη χώρα. Το σίγουρο είναι ότι έβλεπε πίσω από δέντρα και τοίχους, αλλά και μέσα στη γη. Γι' αυτό έχουμε και τη φράση «οξύτερον Λυγκέως οράν» για όποιον έχει δυνατή όραση.

Και η λαϊκή μνήμη λέει πως λόγω της καταπληκτικής και πυκνότατης χλωρίδας στην περιοχή της Φλώρινας, ζούσαν στα δάση της πλήθος θηλαστικών σαρκοφάγων λόγκων, που τους έπιανε με καταπληκτική ευχέρεια και δεξιότητα ο μυθικός αρχηγέτης των Λυγκετών, και γι' αυτό ονομά-στηκε Λόγκος-Λυγκεύς. η δε περιοχή του Λυγκυστίδα. Η πύλη Λύγκος ήταν η παντοτινή πρωτεύουσα της περιοχής, που αργότερα ονομάστηκε Ηράκλεια Λυγκυστίδας.

Τα αδέλφια Φλώρης και Λέρης

Στα πολύ παλιά χρόνια κυβερνούσαν τη Φλώρινα δύο αδέλφια, ο Φλώρης και ο Λέρης. Από τον Φλώρη, που ήταν ο πρώτος βασιλιάς της Φλώρινας, πήρε το όνομα της η πόλη. Ήταν ωραίος, σοβαρός, επιβλητικός, καθαρός, λιγομίλητος, συνετός, συμπονετικός, δίκαιος και όλοι τον λάτρευαν. Τίποτα δεν του έλειπε. Ήταν τέλειος, σωστός άρχοντας. Από κανέναν παράπονα δεν ακούστηκαν. Διοικούσε μοναδικά και όλοι τον είχαν καμάρι. Ο αδελφός του ο Λέρης ήταν πιο κοντός, άσχημος και ασουλούπωτος. Ήταν όμως βασιλόπουλο. Σπουδαίος κυνηγός και ψαράς, καλός σημαδευτής, αλλά και μεγάλο πειραχτήρι: όλοι γελούσαν μαζί του, με τα καμώματα του που ποίκιλαν τη ζωή τους και η χαριτωμένη συμπεριφορά του τόνωνε τη διάθεση των άλλων για δουλειά και για αμοιβαία αγάπη και συμπαράσταση.

Όμως. οι βόρειοι γείτονες δεν άφηναν ήσυχους τους Φλωρινιώτες. Γι' αυτό πήραν την απόφαση να παντρέψουν τον Λέρη με την κόρη του βασι­λιά του κακού τους γείτονα. Πήγαν, λοιπό.ν οι συμπέθεροι για το προξενιό με πλούσια δώρα. Τα συμφώνησαν, παρότι τους υποδέχθηκαν φιλύποπτα. Ήλθαν σε επαφή οι αρραβωνιασμένοι. Τι να δει ο Λέρης, μία αντρογυναίκα ήταν η νύφη. Δεν του άρεσε τίποτε. Ούτε το γλέντι τους, ούτε οι σπηλιές που κατοικούσαν, ούτε τα δέρματα που φορούσαν και σκεπάζονταν. Έτσι, ενώ οι άλλοι γλεντούσαν, ο Λέρης δραπέτευσε. Ήθελε τον τόπο του, τους ανθρώπους του, τη λευτεριά του.

Όμως από τότε ο βορράς εκδικείται τον Λέρη και τους συντοπίτες του. Όλο ζημιές κάνει. Ησυ­χία δεν υπάρχει, μπόρες, χιόνια, λεηλασίες, κλε­ψιές και πόλεμοι: όλα από τον βορρά έρχονται. Παρότι οι συμπολίτες του Λέρη γνωρίζουν πως ό,τι παθαίνουν, αυτός είναι η αιτία, τον συγχω­ρούν.

Ξέρουν ότι κατά βάθος δε φταίει ο ίδιος. Ξέρουν ότι είναι καλόκαρδος και μεγάθυμος. Άλλοι πάλι, πάνω στη διήγησή τους, τον αποκαλούν «καπε­τάν Λέρη». Έχουν δίκιο, γιατί γι' αυτούς τους απλούς ανθρώπους ο τίτλος «καπετάνιος» είναι το ανώτερο αξίωμα.