Η τουριστική ανάπτυξη

Οι παλαιότερες μαρτυρίες για την τουριστική υποδομή του νομού Φλώρινας, όσο κι αν φαίνεται περίεργο, είναι αυτές των Λατίνων συγγραφέων, οι οποίοι ανέφεραν ότι υπήρχαν επί της Εγνατίας οδού, προφανώς στην αρχαία της χάραξη, το Μεγάλο Πανδοχείο κοντά στο χωριό Κλειδί ή στην Κάτω Βεύη και το Πανδοχείο Μελίτωνος στην Κάτω Καλλίνικη ή στις Κάτω Κλεινές.

Είναι προφανές ότι στο διάβα των αιώνων στην περιοχή μας λειτούργησαν σίγουρα αρκετά πανδοχεία ή χάνια ή όπως διαφορετικά λέγονταν κατά καιρούς, γιατί η Φλώρινα ήταν πάντοτε το σταυροδρόμι για όλα τα καραβάνια με κατεύθυνση σε χώρες της Βαλκανικής, Μεσοευρώπης, Αλβανίας, νότιας Ελλάδας κλπ. Επιπλέον, η ενδοχώρα του νομού ήταν πολυάνθρωπη και οι Πρέσπες, όπως είναι γνωστό, ήταν για αρκετούς αιώνες ένα από τα παραθεριστικά θέρετρα των βυζαντινών αυτοκρατόρων και ευγενών.

Τα πανδοχεία ή ξενοδοχεία ή χάνια βρίσκονταν σε κανονικές αποστάσεις, έτσι ώστε να πραγματοποιούνται πιο άνετα οι πορείες των ταξιδιωτών, οι οποίες στα παλαιότερα χρόνια, τους προηγούμενους αιώνες, μέχρι το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, γίνονταν με ζώα, κυρίως άλογα. Έτσι, τα καταλύματα υπήρχε ανάγκη να κτίζονται και να βρίσκονται σε αποστάσεις τέτοιες, ώστε να καλύπτουν διαδρομές μίας ή και μισής ημέρας, αφού το βράδυ οι ταξιδιώτες έπρεπε να ξεκουραστούν και να φροντίσουν τα ζώα τους. Γι' αυτό και τα καταλύματα αυτά προσέφεραν συνήθως τροφή και νερό μαζί με τις κλίνες για ξεκούραση και συγχρόνως χρήσιμες υπηρεσίες, ανάλογες με τις ανάγκες της εποχής (π.χ. πεταλωτήριο ζώων, παντοπωλεία κλπ.).

O Τούρκος Εβιγιάν Τσελεμπί, που επισκέφθηκε τη Φλώρινα περίπου το 1660, κάνει λόγο για την ύπαρξη δύο μικρών πανδοχείων. 0 Γάλλος διπλωματικός υπάλληλος Πουκεβίλ, ο οποίος πέρασε από τη Φλώρινα στα 1806, μνημονεύει μεταξύ άλλων και το γεγονός πως στην πόλη μας γινόταν μεγάλο παζάρι και πολλά καραβάνια από την Καστοριά, το Μοναστήρι, τη Σιάτιστα και την Κοζάνη έφταναν με τα εμπορεύματά τους κάθε Κυριακή. Αυτή η μαρτυρία δηλώνει την ύπαρξη πολλών πανδοχείων στην πόλη μας, στις αρχές του 19ου αιώνα. 0 Νικόλαος Κασομούλης αναφέρει ότι οι περισσότεροι Πισοδερίτες ασκούσαν το επάγγελμα του χατζή στις γύρω περιοχές.

Οι Πισοδερίτες είχαν χάνια και παντοπωλεία (μπακάλικα) στην ευρύτερη περιοχή, που έφταναν μέχρι την Κορυτσά, την Καστοριά και το Μοναστήρι. Ακόμη και ο προσωπικός συνεργάτης του Γάλλου μικροβιολόγου Λουδοβίκου Παστέρ διανυκτέρευσε σε χάνι της πόλης μας, όταν την επισκέφθηκε το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Τα χάνια αυτά διατηρήθηκαν μέχρι τη διάλυση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, αφού με τη χάραξη των συνόρων έκλεισαν.

Μέχρι τότε λειτούργησαν πολλά χάνια, τα οποία επιβίωσαν μέχρι την εποχή που εμφανίστηκε ο σιδηρόδρομος (1893-1894) και αργότερα τη δεκαετία του 1930, όταν άρχισαν να κυκλοφορούν τα πρώτα αυτοκίνητα, οπότε και δέχθηκαν μεγάλο πλήγμα.

Φτάνοντας τώρα στην πιο κοντινή μας εποχή, δηλαδή στον 20ό αιώνα, έχουμε μαρτυρίες ότι από το 1920 και εντεύθεν αρχίζουν να δημιουργούνται στον νομό μας διαφορετικού τύπου τουριστικές ανάγκες, αφού καταγράφονται νέες τάσεις. Λίγο αργότερα φαίνεται καθαρά ότι αρχίζει ο θεραπευτικός τουρισμός, αφού στον νομό μας, μετά από προτροπή πολλών γιατρών από τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα που βρίσκονται σχετικά κοντά (Θεσσαλονίκη κλπ.), καταφτάνουν ασθενείς με χρόνιες παθήσεις (φυματικοί κ.ά.), για το πολύ καλό και υγιεινό κλίμα, καθώς και το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Δημιουργείται, έτσι, η ανάγκη για την κατασκευή καλυτέρων καταλυμάτων με περισσότερες ανέσεις, αφού πλέον εκτός των αρρώστων έρχονται και τουρίστες για διαμονή περισσότερων της μίας ή δύο ημερών, όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή, αλλά και με διαφορετικό σκοπό διαμονής.

Λίγο μετά αρχίζουν να πραγματοποιούνται σιδηροδρομικώς από και προς την περιοχή εκδρομές και περιηγήσεις διαφόρων σχολείων και συλλόγων (σύλλογος Μοναστηριωτών, γυμνάσια της Φλώρινας κλπ.). Την εποχή του Μεσοπολέμου, αλλά και τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, η Φλώρινα υπήρξε θέρετρο ιδιαίτερα των Θεσσαλονικέων, που προτιμούσαν τότε το βουνό από τη θάλασσα (σήμερα φαίνεται αυτή η επιλογή να επιστρέφει). Και όχι άδικα αφού, όπως έλεγαν εκείνοι οι παραθεριστές: «στη Φλώρινα οι εποχές του έτους είναι τέσσερις, ξεχωριστές η μία από την άλλη».

Δημιουργείται λοιπόν μία σαφής ανάγκη για την κατασκευή μεγάλων ξενοδοχείων με καλύτερες προσφερόμενες υπηρεσίες, αφού είναι πια ευκολότερη και η σύγκριση με την τουριστική πραγματικότητα και της υπόλοιπης Ευρώπης.

Πράγματι από τον 1928-1930 συναντούμε στη Φλώρινα μεγάλα για την εποχή ξενοδοχεία, όπως το «ΕΘΝΙΚΟΝ», το «ΑΙΓΛΗ», το «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ», το «ΔΙΕΘΝΕΣ», το «ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΝ», το «ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ», όλα κτήρια νεοκλασικού τύπου, με ξεχωριστή ομορφιά το καθένα. Πολλά από αυτά ήταν δημιουργήματα Ρώσων η άλλων Ευρωπαίων αρχιτεκτόνων της εποχής, όπως και διάφορα νεοκλασικά κτήρια των Αθηνών ή της Θεσσαλονίκης.

Βλέπουμε, δηλαδή, μία αλλαγή νοοτροπίας ως προς την κατασκευή και διαλογή των καταλυμάτων διαμονής ξένων περιηγητών, που αργότερα ονομάστηκαν τουριστικά καταλύματα, αφού δίνεται όλο και μεγαλύτερη προσοχή στην εμφάνιση των κτηρίων και των δωματίων καθώς και την παροχή υπηρεσιών.

Το πρώτο ξενοδοχείο της πόλης μας ήταν το «ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ», που χτίστηκε από την ελληνική κοινότητα Φλώρινας, στον χώρο του παλαιού ελληνικού σχολείου, στη σημερινή οδό Μεγ. Αλεξάνδρου.Το κτήριο χτίστηκε πιθανώς την τελευταία δεκαετία του 19ου ή στις αρχές του 20ού αιώνα. Έκλεισε μετά την απελευθέρωση και ξανάνοιξε το 1916 για να χρησιμοποιηθεί από τους αξιωματικούς του γαλλικού στρατού. Το κτήριο σώζεται μέχρι σήμερα και στεγάζει πλέον πολλά εμπορικά καταστήματα.

Το 1924, οι αδελφοί Σίμου έχτισαν το μεγαλοπρεπές ξενοδοχείο «ΔΙΕΘΝΕΣ». Διέθετε τραπεζαρία και κεντρική θέρμανση, πράγμα σπάνιο για την εποχή, ακόμη και για την υπόλοιπη Ευρώπη. Το 1925, δέχθηκε βομβιστική επίθεση από τους Βούλγαρους κομιτατζήδες με πολλούς τραυματίες. Μετά το 1950 γίνεται όλο και πιο λαϊκό και στις δεκαετίες του '70 και του '80 πολλοί συνταξιούχοι ομογενείς από τον Καναδά και την Αυστραλία έμειναν σ' αυτό, περνώντας φθηνά και ήσυχα τα καλοκαίρια τους στη γενέτειρα. Η αρχιτεκτονική του κτηρίου συγκίνησε τον γνωστό σκηνοθέτη Θεόδωρο Αγγελόπουλο, ο οποίος χρησιμοποίησε το εσωτερικό και το εξωτερικό του κτηρίου για τα γυρίσματα σκηνών διαφόρων ταινιών του. Το «ΔΙΕΘΝΕΣ» έκλεισε οριστικά το 1990, διότι η λειτουργία του ήταν ασύμφορη.

Το 1924, εγκαινιάστηκε το ξενοδοχείο «ΕΘΝΙΚΟΝ», στη γωνία των οδών Π. Μελά και Σ. Δραγούμη στην κεντρική πλατεία, από τους αδελφούς Σαπουντζή, αλλά αργότερα τη διεύθυνσή του ανέλαβαν οι αδελφοί Χριστίδη. Ήταν διώροφο, στο ισόγειο στεγαζόταν το καφενείο και στον πρώτο όροφο το ξενοδοχείο. Το «ΕΘΝΙΚΟΝ» κατεδαφίστηκε το 1970 για να χτιστεί μία ακόμη πολυκατοικία.

Το 1924, ο Στέργιος Νικολάου έκτισε το ξενοδοχείο «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ», στον δρόμο προς το χωριό Σκοπιά, κοντά στον ναό του Αγίου Γεωργίου. Αργότερα, το 1927, το ξενοδοχείο διευθυνόταν από τον ήδη ασχολούμενο με τα τουριστικά Ιωάννη Ρώμπαπα. Το κτήριο ήταν διώροφο, στον πρώτο όροφο στεγαζόταν το ξενοδοχείο και στο ισόγειο το ομώνυμο χορευτικό κέντρο, που άφησε εποχή την περίοδο του Μεσοπολέμου. Στο κέντρο αυτό χόρευαν μόνο ευρωπαϊκούς χορούς υπό τους ήχους του βιολιού και του ακορντεόν. Εκεί διασκέδαζε η φλωρινιώτικη νεολαία του Μεσοπολέμου. Αργότερα, αγοράστηκε από τους αδελφούς Κοζάρη, που το λειτούργησαν μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '50. Σήμερα είναι κατοικία.

Το 1928, άρχισε να λειτουργεί το ξενοδοχείο «ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΝ», στην οδό Ν. Πύρζα στην κεντρική πλατεία, από τον Γεώργιο Σαμαρά. Ήταν κι αυτό διώροφο και στο ισόγειο του στεγαζόταν το ομώνυμο ζυθεστιατόριο με ευρωπαϊκή κουζίνα και διευθυντή τον Δημήτριο Κοκτσόπουλο. Άντεξε μέχρι τη δεκαετία του '80, σήμερα όμως στέκει ερειπωμένο και έτοιμο για κατεδάφιση.

Το 1930, λειτούργησε το ξενοδοχείο «ΑΙΓΛΗ», στην κεντρική πλατεία. Χτίστηκε το 1924 και διέθετε ζεστό και κρύο νερό σε κάθε δωμάτιο, καθώς και λουτρό! Τότε δεν υπήρχε δίκτυο εσωτερικής ύδρευσης, γι' αυτό τοποθετούσαν σε κάθε δωμάτιο μεταλλικά δοχεία με κάνουλες όπου μπορούσε να πλυθεί ο επισκέπτης. Το 1976 κατεδαφίστηκε για να κτιστεί στη θέση του πολυκατοικία.

Όλα τα παραπάνω ήταν καλά ξενοδοχεία. Εκτός όμως απ'αυτά, προπολεμικά λειτούργησαν και άλλα που ήταν κατώτερης κατηγορίας. Τέτοια ήταν το «ΒΑΛΚΑΝΙΑ», το «ΟΛΥΜΠΙΑ», το «ΟΜΟΝΟΙΑ», το «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ», το «ΤΟΛΗΣ».

Στη δεκαετία του '50 ο Ε.Ο.Τ. έκτιζε σε όλη την Ελλάδα ξενοδοχεία με το όνομα «ΞΕΝΙΑ». Με προσπάθειες του Φλωρινιώτη Δ. Μακρή, υπουργού Εσωτερικών τότε, χτίστηκε ένα στην πόλη μας. Το «ΞΕΝΙΑ» Φλώρινας ανεγέρθηκε στον λόφο του Αγίου Παντελεήμονα, στον αρχαιολο¬γικό χώρο όπου ο καθηγητής Κεραμόπουλος έκανε ανασκαφές το 1936. Κατά την εκσκαφή των θεμελίων βρέθηκαν πολλά αρχαία αντικείμενα, τα οποία φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Φλώρινας. Το 1975, το «ΞΕΝΙΑ» αγοράστηκε από τους αδελφούς Τόττη, οι οποίοι είναι και οι σημερινοί ιδιοκτήτες αλλά δεν λειτουργεί πλέον..

Το 1961, λειτούργησε το ξενοδοχείο «ΕΛΛΗΝΙΣ» από τους αδελφούς Ιωάννου και Ιωαννίδη. Στο ισόγειο λειτουργούσε ο ομώνυμος κινηματογράφος. Πρόσφατα έγινε ανακαίνιση των κοινόχρη¬στων χώρων του και συμπληρώθηκε ο εξοπλισμός των δωματίων του. Προσφέρει άνετη και οικονομική διαμονή.

Το ξενοδοχείο «ΛΥΓΚΟΣ», στη γωνία Ταγ. Ναούμ και Μ. Αλεξάνδρου, ιδιοκτησίας της οικογένειας Ρώμπαπα, εγκαινιάστηκε στις 10 Μαρτίου του 1969, ενώ η καφετέρια και το εστιατόριο πολυτελείας λειτούργησαν ένα χρόνο νωρί-τερα. Σήμερα το «ΛΥΓΚΟΣ», πλήρως ανακαινι-

σμένο σε δωμάτια και χώρους, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και καλύτερα ξενοδοχεία τεσσάρων αστέρων της πόλης μας, με πολυτελές περιβάλλον για απαιτητικούς πελάτες, καθώς και επίκεντρο διάφορων κοινωνικών εκδηλώσεων - δεξιώσεων - συναντήσεων - συνεδρίων, τα οποία πραγματοποιούνται στην ανάλογα εξοπλισμένη αίθουσα πολλαπλών χρήσεων που διαθέτει. Από τον Δεκέμβριο του 2005 είναι μέλος της ξενοδοχειακής αλυσίδας BEST WESTERN.

Αργότερα ο Μιχαήλ Αγγελής έχτισε το ξενοδοχείο «ΑΝΤΙΓΟΝΗ», στη γωνία Σ. Δραγούμη και Αρριανού, που εγκαινιάστηκε στις 4 Οκτωβρίου του 1980. Το «ΑΝΤΙΓΟΝΗ» ήταν μέχρι πρόσφατα το μεγαλύτερο, στην κατηγορία του, σε δυναμικότητα κλινών, με σύγχρονα εξοπλισμένα δωμάτια και προ¬σφέρεται για οικονομική και άνετη διαμονή. Δυστυχώς δεν λειτουργεί σήμερα.

Στις 10 Ιανουαρίου του 1981, ο Βασίλειος Νάίδης έχτισε το ξενοδοχείο «KING ALEXANDER», στην πλαγιά του βουνού κοντά στη Λ. Νίκης, σημερινή Λ. Καραμανλή. Είναι Β' κατηγορίας, πολυτελούς κατασκευής, διαθέτει πανέμορφο περιβάλλοντα χώροκήπο και έχει καταπληκτική θέα προς την πόλη και τα βουνά. Επίσης, διαθέτει όμορφα δωμάτια, πλήρως εξοπλισμένα. Λειτουργεί και εστιατόριο με καλή κουζίνα.

Το 1999, ο Ιάκωβος Κωνσταντινίδης έχτισε το ξενοδοχείο «ΦΙΛΙΠΠΕΙΟ», στην πλαγιά της περιοχής της Αγίας Παρασκευής. Ένα σύγχρονο και μ' όλες τις ανέσεις ξενοδοχείο, που ήρθε να συμπληρώσει την ξενοδοχειακή υποδομή της πόλης μας. Διαθέτει πλήρως εξοπλισμένα δωμάτια, εστιατόριο, πολύ όμορφο κήπο και πολύ καλή θέα προς τον κάμπο της Φλώρινας.

Το ξενοδοχείο «ΦΙΛΑΡΕΤΗ» βρίσκεται στο κέντρο της Φλώρινας. Προσφέρει άνετα δωμάτια με εύκολη πρόσβαση στα κοντινά αξιοθέατα .

Το ξενοδοχείο «VELTSI», είναι το νεότερο που υπάρχει, είναι μέσα στην φύση και έχει υπέροχη θέα. Βρίσκεται σε απόσταση 6 χιλιομέτρων από την πόλη της Φλώρινας και μόλις 12 χιλιόμετρα από το χιονοδρομικό κέντρο της Βίγλας.

Στην πόλη της Φλώρινας, που αρχίζει να ξαναγίνεται κέντρο χειμερινού τουρισμού, όπως ήταν προπολεμικά και οπωσδήποτε έχει τουριστικό μέλλον ανάλογο της ιστορίας της, λειτουργούν τα παραπάνω ξενοδοχεία αλλά η προσφορά κλινών, βέβαια, συμπληρώνεται και από διάσπαρτες σ' όλο τον νομό ξενοδοχειακές μονάδες και παραδοσιακούς ξενώνες των 10-15 δωματίων, οι οποίοι προσφέρουν πολύ ευχάριστη διαμονή στον επισκέπτη που ενδιαφέρεται να γνωρίσει τον παραδοσιακό τρόπο ζωής και διαβίωσης.

Τέτοιους ξενώνες και ξενοδοχεία θα συναντήσουμε στην πόλη του Αμυνταίου, στον Άγ. Παντελεήμονα Αμυνταίου, στον παραδοσιακό οικισμό του Νυμφαίου, στο Σκλήθρο, Λέχοβο, στο Ξυνό Νερό, στον Αετό, στο Πισοδέρι πλάι στο χιονοδρομικό κέντρο, στον Άγιο Γερμανό Πρεσπών, στους Ψαράδες, στον Λαιμό, στο Πλατύ Πρεσπών, στο Φλάμπουρο και αλλού, σχεδόν σε όλο τον νομό.

Με τη δημιουργία του πανέμορφου χιονοδρομικού κέντρου της Βίγλας Πισοδερίου, το οποίο πρωτολειτούργησε οργανωμένα τη δεκαετία του 1970, αλλά και με τον εκσυγχρονισμό του τα τελευταία χρόνια, την ανακήρυξη των Πρεσπών σε Εθνικό Δρυμό και την ανάδειξη και διαφήμιση των καλλονών της καθώς και τη δημιουργία του τρίτου πόλου έλξης για τον σύγχρονο και πιο απαιτητικό τουρίστα Έλληνα και αλλοδαπό, του Νυμφαίου, του πανέμορφου αυτού παραδοσιακού οικισμού και την ένταξη του στων «Ελλήνων τις κοινότητες», ο νομός της Φλώρινας προσφέρει σήμερα μία ολοκληρωμένη τουριστική-παραθεριστική πρόταση για όλα τα γούστα.

 Το χιονοδρομικό κέντρο στη Βίγλα Πισοδερίου

Μία πρόταση που γίνεται διαφορετική, μοναδική και ελκυστική, με τη δημιουργία των δύο αγροτοτουριστικών εταιριών, «Άρτεμις» και «Συνοδοί του βουνού», που ειδικεύονται σε εναλλακτικές μορφές τουρισμού, όπως καγιάκ στις λίμνες μας, αναρρίχηση, καταρρίχηση, ορειβασία στα διεθνή και εθνικά μονοπάτια που διασχίζουν τον νομό μας, αιωροπτερισμό και αλεξίπτωτο πλαγιάς για τους πιο τολμηρούς, ορειβατικό ποδήλατο, ψάρεμα στα ποτάμια και τις λίμνες μας, κ.ά.

Αριστερά:Νυμφαίο, αναβάτες ασκούνται στους χώρους του ιππικού ομίλου.Δεξιά;Η πλωτή πεζογέφυρα ζεύξης με τη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου

Αυτό που κάνει όμως τη Φλώρινα πραγματικά ξεχωριστή, τουριστικά, είναι η πολιτιστική της οντότητα και κουλτούρα, την οποία απέκτησε κατά την ιστορική της διαδρομή, καθόλου τυχαία, αφού η πανέμορφη φύση της καθώς και η επαφή των κατοίκων της με πολλούς ξένους επισκέπτες ενέπνευσαν και συνεχίζουν να εμπνέουν πολλά ταλαντούχα παιδιά της, να γίνουν αξιόλογοι ζωγράφοι, γλύπτες, μουσικοί, με σημαντική δράση και μεγάλες επιτυχίες που ξεπέρασαν τα στενά όρια της πόλης. Γι' αυτό υπάρχουν και λειτουργούν τα μουσεία:

Σύγχρονης Τέχνης,

Φλωρινιωτών Καλλιτεχνών-που βρίσκονται υπό τη φροντίδα του Στέγης Φιλοτέχνων Φλωρίνης-

Λαογραφικά Μουσεία του ΦΣΦ «Αριστοτέλης» και της «Λέσχης Πολιτισμού» και

το «Αρχαιολογικό Μουσείο Φλώρινας».

Εύκολα, λοιπόν, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η τουριστική ανάπτυξη και ιστορία της Φλώρινας απλά συνεχίζει τη χρονική διαδρομή της, καθι¬στώντας όλους εμάς τους Φλωρινιώτες του σήμερα, περισσότερο υπεύθυνους για το μέλλον της.